Vrijheid is het sleutelwoord van onze tijd. Ze wordt voorgesteld als grenzeloos, onvoorwaardelijk en ontdaan van elke vorm van overlevering. Alles wat bindt, wordt verdacht; alles wat begrenst, is onderdrukkend. Dankzij deze logica zou de mens eindelijk zichzelf worden. Toch blijkt die belofte steeds minder gehoor te krijgen. Onder het oppervlak van keuzevrijheid en zelfexpressie groeit, integendeel, een diep gevoel van ontworteling, vooral bij jongeren die opgroeiden in dit posttraditionele tijdperk.

Opmerkelijk genoeg is het net daar, bij diezelfde jeugd, dat een tegenbeweging vorm krijgt. In plaats van verder te radicaliseren in individualisme en moreel relativisme, wenden steeds meer jongeren zich tot wat hen decennialang als achterhaald, repressief of zelfs gevaarlijk werd voorgesteld: traditie en religie. Wat gold als het symbool van gezag waartegen men moest rebelleren, verschijnt vandaag opnieuw als bron van houvast, betekenis en waarheid.

Een mondiale zoektocht naar wortels

In de Verenigde Staten spreekt men al langer over ‘Gen Z traditionalism’: jongeren die afscheid nemen van de drank- en hookup-cultuur en traditionele waarden en praktijken opnieuw omarmen. Ook in Vlaanderen en Europa gebeurt iets gelijkaardigs. Neem Frankrijk, het schoolvoorbeeld van radicale secularisatie. In 2025 lieten meer dan tienduizend volwassenen zich dopen, een stijging van 45% tegenover 2024.[1] Opvallend: een derde van hen is tussen 18 en 25 jaar oud. In Vlaanderen zelf spreekt de Kerk van een opvallende toename van jonge kerkgangers en catechumenen, een trend die ook in Nederland en Engeland zichtbaar is.[2]

Critici noemen deze evolutie – enigszins verontrust – reactionair, maar wie de maatschappelijke cijfers ernstig neemt ziet dat stabiliteit en identiteitscontinuïteit cruciale voorwaarden zijn voor de cohesie van een gemeenschap. Dat besef vind ik ook in mijn eigen omgeving steeds vaker terug. Vrienden vragen me waar ze moeten beginnen in de Bijbel, omdat ze de waarden en wijsheden willen ontdekken die erin verborgen liggen. Anderen gaan gewoon mee naar de mis. Ze geloven niet noodzakelijk, maar de eerbied en stilte raken hen. Dat is een begin.

Jongeren zijn de eersten die de bittere rekening betalen van een geatomiseerde samenleving. Gescheiden ouders en gebroken gezinnen worden stilaan de norm. In het onderwijs wordt verplichte diversiteit gepromoot, terwijl trots op de eigen Vlaamse en christelijke identiteit onmiddellijk verdacht wordt gemaakt. Precies daarom kiezen deze jongeren bewust voor wat echt standhoudt: een Europa geworteld in zijn rijke fundamenten. Wanneer ze die grondslag herontdekken, vinden ze geen stoffige relieken maar een waardevolle schat aan schoonheid en waarheid die generaties lang standhield.

Dit is geen postmoderne privé-spiritualiteit. Dit is cultureel verzet, dat zich uit in de vastberaden keuze voor een gewortelde samenleving in plaats van mee te glijden in een relativistische afgrond.

De waarheid komt altijd bovendrijven

Het christendom is bij uitstek de religie van de rede. Het is geen toeval dat het Evangelie van Johannes opent met de woorden: ‘In het begin was het Woord’ – Logos, dat in het Grieks niet alleen ‘woord’ betekent, maar ook rede. De christelijke God is geen irrationele kracht die het menselijk denken uitschakelt, integendeel: Hij is de Rede zelf, oneindig verheven boven ons verstand, en toch de grond ervan. Het katholieke geloof leidt de mens naar een God die ons begrip overstijgt, maar die zich juist via datzelfde menselijk verstand aan ons openbaart. Dat maakt het christendom tot een merkwaardige en unieke religie die haar gelovigen aanspoort om hun eigen verstand ernstig te nemen.

Er bestaat dan ook geen fundamentele tegenstelling tussen geloof en rede. Waar sommigen, vooral binnen een relatief modern atheïstisch wereldbeeld, religie voorstellen als een vlucht uit de rationaliteit, heeft de katholieke traditie eeuwenlang juist gebouwd op filosofie, logica en argumentatie. Het is daarom allesbehalve verrassend dat in een tijdperk van informatie-overvloed – door onder andere het internet en artificiële ‘intelligentie’ (AI) – de waarheid opnieuw komt bovendrijven.

Zelfs moderne technologie bevestigt dit onbedoeld. Wie vandaag aan AI vraagt of God bestaat, wordt opmerkelijk snel geconfronteerd met de klassieke Godsbewijzen van Thomas van Aquino. Dat zou zonder het internet ondenkbaar zijn geweest. Vroeger was men afhankelijk van televisie en mainstream media, die God liever doodzwijgen dan weerleggen.

Het is dan ook geen verrassing dat jongeren vandaag opnieuw de waarheid ontdekken en zich daarbij verdiepen in het katholicisme. Deze hernieuwde belangstelling is geen toeval en evenmin een modieuze bevlieging. Ze ontstaat daar waar mensen zich niet langer tevredenstellen met slogans of oppervlakkige zekerheden, maar opnieuw de fundamentele vragen durven stellen: over waarheid, over zin en over het goede leven. Wie die vragen ernstig neemt, botst vroeg of laat, of hij dat nu wil of niet, op het christendom – niet als mythisch overblijfsel uit het verleden, maar als een intellectueel en moreel samenhangend antwoord dat de eeuwen heeft doorstaan.

Sommigen meenden dat God in de moderne tijd definitief ‘gedood’ was. Maar die overtuiging zegt meer over het zelfbeeld van haar verkondigers dan over de werkelijkheid. Geen enkele ideologie beschikt over de macht om waarheid uit te wissen. De geschiedenis bevestigt dat telkens opnieuw. Pogingen om het christendom uit te roeien, van het Romeinse Rijk tot de Sovjetunie, gingen steevast gepaard met onderdrukking, censuur en geweld. Toch verdween het geloof niet. Integendeel: telkens wanneer de druk afnam, kwam het terug, vaak gezuiverd van oppervlakkigheid en sterker geworteld dan tevoren.

Vrijheid in orde

De herontdekking van het katholicisme bij jongeren is niet louter het resultaat van een intellectuele zoektocht naar waarheid, maar evenzeer van een diep menselijk verlangen naar orde. Jarenlang werd vrijheid voorgesteld als de afwezigheid van grenzen. Die belofte heeft echter haar geloofwaardigheid verloren. Een vrijheid zonder vorm blijkt geen bevrijding, maar een last. In plaats van richting te geven, laat zij de mens achter in permanente twijfel en morele leegte. De jongeren die hierin zijn opgegroeid, voelen de gevolgen daarvan het scherpst.

Het katholicisme biedt precies wat de moderne cultuur systematisch heeft afgebroken: een samenhangende orde waarin vrijheid kan wortelen. Geen willekeurige regels, maar een doorleefde structuur die het menselijke leven vormgeeft. Het ritme van het kerkelijk jaar, de sacramenten, de morele kaders, de vastenperiode en de liturgie bieden geen verstikking, maar houvast. Vrijheid wordt hier niet begrepen als grenzeloze autonomie, maar als het vermogen om het goede te kiezen binnen een betekenisvolle orde. Dat inzicht staat haaks op het hedendaagse dogma, en verklaart net daarom de aantrekkingskracht van de traditie.

In een samenleving waarin alles vloeibaar is geworden ontdekken jongeren opnieuw de kracht van het vaste. Zij zoeken geen chaos, maar stabiliteit; geen eindeloze opties, maar richting. Het katholieke geloof confronteert hen niet met steeds nieuwe eisen tot zelfcreatie, maar nodigt uit tot deelname aan iets dat groter dan henzelf. Precies die begrenzing blijkt bevrijdend te werken.

Een stille rebellie

De beweging krijgt zo het karakter van een stille rebellie. Waar de jeugd in de jaren zestig brak met een gevestigde orde die eeuwen standhield, richt de huidige generatie haar verzet op de hyperliberale ideologie die geleidt heeft tot een culturele versnippering. In een wereld waarin alles tijdelijk lijkt, ontdekken ze opnieuw de stevigheid van oude fundamenten, en precies daarin schuilt de aantrekkingskracht.

Uiteindelijk wijzen ze de richting uit naar een samenleving die niet langer alles relativeert, maar opnieuw bouwt op wat werkelijk standhoudt: traditie, orde en een moraal die gewetens vormt in plaats van neutraliseert. Geen moedeloze houding, maar een stille, consequente hoop drijft hen. In de herontdekking van grote Europese filosofen, de verhalen van Heiligen en het traditionele gezin vinden ze een bron van kracht en schoonheid die de moderne leegte doorbreekt.

De keuze van deze jongeren toont aan dat onze wortels niet gestorven zijn, maar klaar zijn om opnieuw tot leven gewekt te worden. Of deze beweging breed zal doorbreken, hangt af van onze bereidheid om haar waarde op tijd te erkennen. Gebeurt dat, dan ontvouwt zich een toekomst met structurele vitaliteit, een Europa dat opnieuw bloeit vanuit zijn diepste fundamenten, in plaats van weg te zakken in een versplinterde samenleving die nergens door gedragen wordt en voor niemand iets betekent.

***

[1] Otheo, Franse Kerk experimenteert met fraterniteiten om integratie van nieuwgedoopten te bevorderen, 25 juli 2025, https://www.otheo.be/nieuws/franse-kerk-experimenteert-met-fraterniteiten-om-integratie-van-nieuwgedoopten-te-bevorderen

[2] Anton de Wit, ‘‘Teken uit de hemel’: Jongeren in West‑Europa kiezen voor doopsel,’ Katholiek Nieuwsblad, 17 april 2025, https://www.kn.nl/verdieping/analyse/teken-uit-de-hemel-jongeren-in-west-europa-kiezen-voor-doopsel/.